ACM: bijna 40 procent van webshops gebruikt dark patterns
De Autoriteit Consument en Markt onderzocht afgelopen zomer, samen met een groep Europese collega toezichthouders, bijna vierhonderd commerciele websites. De uitkomst, gepubliceerd op 30 juli 2026, is niet mals: bij 148 van de 399 onderzochte sites, zo’n veertig procent, troffen de toezichthouders minstens een zogeheten dark pattern aan. Dat zijn ontwerpkeuzes die bezoekers subtiel in een bepaalde richting duwen, vaak zonder dat ze het zelf doorhebben.
Het onderzoek maakt deel uit van een breder Europees samenwerkingsverband tussen consumententoezichthouders, die geregeld gezamenlijke steekproeven uitvoeren op webshops in verschillende lidstaten. Voor Nederlandse webwinkeliers is vooral relevant dat de ACM zulke uitkomsten meeneemt in de eigen prioriteiten voor dit jaar. Digitale weerbaarheid en een veilige online omgeving staan daarbij nadrukkelijk op de agenda, en misleidend webdesign valt daar rechtstreeks onder.
Verborgen kosten en nepklokken
Bij zeventig van de onderzochte webshops ontbrak belangrijke informatie, of stond die zo goed verstopt dat een gemiddelde bezoeker haar nooit zou vinden. Een klassiek voorbeeld: verzendkosten die pas op het allerlaatste scherm van het afrekenproces verschijnen, nadat de klant al minuten heeft besteed aan het vullen van zijn winkelmandje. Bij 54 sites werd met kleur of tekst gestuurd naar het duurdere product, terwijl een goedkoper alternatief ergens onderaan de pagina wegviel. En 42 webshops toonden een aftellende klok die eigenlijk niets aftelde, een trucje dat alleen bedoeld is om haast te suggereren.
Wat de toezichthouders nu gaan doen
Misleidend webdesign is dit jaar een van de speerpunten van het ACM toezicht. De aanpak verloopt in twee stappen: eerst worden webshops geinformeerd over de regels, daarna volgt handhaving bij overtredingen. Voor Nederlandse webwinkeliers betekent dit vooral dat het geen kwaad kan om het eigen bestelproces eens kritisch te bekijken. Klopt de prijs die in de zoekresultaten of op de productpagina staat met het bedrag dat uiteindelijk wordt afgerekend? En is ruim voordat de klant zijn betaalgegevens invult al duidelijk welke extra kosten erbij komen? Wie dat proces zelf een keer als bezoeker doorloopt, ontdekt vaak sneller dan verwacht waar de haken en ogen zitten.
Kleine aanpassingen, groot verschil
Een webshop hoeft heus niet elk trucje uit het boekje te hebben toegepast om tegen de lamp te lopen. Al een verborgen verzendkostenregel of een kunstmatige tijdsdruk kan genoeg zijn om in de categorie misleidend te vallen. Wie het eigen afrekenproces eens met frisse ogen doorloopt, zoals een klant dat zou doen, komt vaak dingen tegen die met een kleine aanpassing recht te zetten zijn. Dat is niet alleen prettig voor de juridische positie van de winkel, het scheelt ook irritatie en afhakende klanten op het laatste moment. Een bestelproces dat eerlijk en overzichtelijk oogt, betaalt zich bovendien vaak vanzelf terug in minder klachten, minder verlaten winkelmandjes en klanten die zonder wantrouwen terugkomen voor een volgende bestelling.