ACM pakt dark patterns bij webwinkels aan
Een webwinkel die een stopwatch op het scherm zet bij een aanbieding, wekt haast. Koop nu, want zo meteen is de korting weg. Vaak genoeg is die klok nep en begint hij na het verversen van de pagina gewoon opnieuw. De Autoriteit Consument en Markt noemt dat een dark pattern, en de toezichthouder laat er in 2026 geen misverstand over bestaan: webwinkels die klanten met dit soort trucjes sturen, riskeren een stevige boete.
Meer dan alleen een foutje in het ontwerp
Dark patterns zijn ontwerpkeuzes die een bezoeker net dat duwtje geven richting een aankoop, een abonnement of een akkoord dat hij eigenlijk niet wilde geven. Denk aan een uitschrijfknop die wegvalt tussen tien andere opties, of een voorgevinkt vakje voor een duurdere verzekering bovenop de bestelling. De ACM schrijft in haar leidraad bescherming online consument dat bedrijven volledige, juiste en begrijpelijke informatie moeten geven en hun website zo moeten inrichten dat die voor klanten logisch en eerlijk aanvoelt. Een ontwerpkeuze mag van de toezichthouder niet alleen getoetst worden op de vraag of hij meer omzet oplevert.
Boetes tot negen ton
Voor webwinkeliers die denken dat dit ver van hun bed staat, heeft brancheorganisatie Thuiswinkel.org een helder signaal afgegeven. Boetes voor het gebruik van dark patterns kunnen oplopen tot 900.000 euro of tien procent van de jaaromzet, en sinds 2020 kan de ACM een webwinkel die klanten structureel misleidt zelfs offline laten halen. Juridisch adviesbureau Van Doorne meldt dat de toezichthouder in 2026 nadrukkelijk inzet op verscherpt toezicht op digitale verkoopkanalen, juist omdat steeds meer partijen ontwerptechnieken gebruiken om bezoekers een kant op te sturen. Dat hoeft geen kwade opzet te zijn. Wie met een los pluginnetje de hele winkel versiert met aftelklokken, kan zonder het te beseffen al over de grens gaan.
Brussel bereidt strengere regels voor
Nationale regels zijn een ding, Europa trekt inmiddels ook aan de bel. De Europese Commissie werkt aan de Digital Fairness Act, een wet die naar verwachting eind 2026 wordt gepresenteerd en die een verbod op dark patterns voor alle online verkopers in de Europese Unie moet vastleggen. Daarmee verdwijnt het verschil tussen lidstaten die al actief handhaven en lidstaten die nog moeten wennen aan het onderwerp. Voor een Nederlandse webwinkelier die ook aan klanten in Duitsland of Belgie verkoopt, betekent dit dat dezelfde spelregels straks overal gelden, in plaats van een lappendeken aan nationale uitleg.
Praktisch: waar let je zelf op
Het goede nieuws is dat de meeste webwinkeliers geen dark patterns gebruiken om klanten te belazeren, maar soms wel onbewust meelopen met wat een thema of plugin standaard aanbiedt. Loop daarom eens kritisch door je eigen bestelproces, bij voorkeur met iemand die de winkel niet dagelijks ziet. Staat de uitschrijfknop van de nieuwsbrief net zo duidelijk als de aanmeldknop. Is die korting van dertig procent een getal dat ergens op gebaseerd is, of gewoon een vast kunstje. En verdwijnt die aftelklok echt als de tijd om is, of begint hij na een paginaverversing stiekem weer bij nul. Wie dat soort vragen eerlijk beantwoordt, voorkomt niet alleen een boete, maar bouwt ook aan het vertrouwen waar een webwinkel het uiteindelijk van moet hebben.