’Gratis’ in je webshop: EU-advies zet dat woord onder druk
Een advies van de advocaat-generaal bij het Hof van Justitie van de EU gaat verder dan alleen Facebook. Deze week bleek dat een Duitse consumentenorganisatie gelijk kan krijgen in haar zaak tegen Meta over de belofte dat Facebook “gratis is en gratis blijft”. De kern van het advies: wie met persoonsgegevens betaalt, betaalt niet gratis. Voor Nederlandse webwinkeliers is dat geen ver-van-mijn-bed show. Ook zij werken met gratis accounts, spaarprogramma’s en kortingen in ruil voor een inschrijving op de nieuwsbrief.
Persoonsgegevens tellen mee als betaling
De zaak draait om de Europese richtlijn oneerlijke handelspraktijken. Die richtlijn beschermt consumenten tegen misleidende reclame, ook als er geen geld van rekening naar rekening gaat. Volgens de advocaat-generaal telt het afstaan van persoonsgegevens, inclusief toestemming voor commercieel gebruik ervan, wel degelijk als een vorm van betaling. Een dienst die zich dan toch als gratis presenteert, kan daarmee misleidend zijn. Het Hof is niet verplicht het advies te volgen, maar in de meeste zaken gebeurt dat uiteindelijk wel grotendeels. Een definitief arrest volgt later.
Wat dit betekent voor jouw webwinkel
Veel webwinkels bieden een gratis account aan, een spaarprogramma zonder kosten of een korting zodra een klant zich inschrijft voor de nieuwsbrief. Dat is op zichzelf niets nieuws en meestal ook prima uit te leggen. Lastiger wordt het als het echte doel van die gratis constructie vooral is om gegevens te verzamelen en die later commercieel in te zetten, bijvoorbeeld voor gerichte advertenties aan derden. Een Nederlandse rechter oordeelde al eens dat marketinggegevens uit een ogenschijnlijk gratis dienst niet automatisch onder een gerechtvaardigd belang vallen. Het advies van de advocaat-generaal ligt in het verlengde van die lijn.
Voor een webwinkel die eerlijk met klantgegevens omgaat, verandert er in de praktijk weinig. Voor wie het woord gratis gebruikt als lokmiddel zonder uit te leggen wat er tegenover staat, is dit een duidelijk signaal om de teksten nog eens te bekijken.
Check je voorwaarden en privacyverklaring nu al
Twee documenten verdienen nu extra aandacht. Allereerst de privacyverklaring: staat daar duidelijk in welke gegevens je vraagt bij een gratis inschrijving, waarvoor je ze gebruikt en hoe een klant zich weer kan uitschrijven? Daarnaast de algemene voorwaarden, waar het woord gratis nogal eens zonder verdere toelichting opduikt terwijl er wel een tegenprestatie wordt gevraagd. Wie twijfelt of de eigen formulering nog klopt, kan terugvallen op de gratis AVG-sjablonen die de Autoriteit Persoonsgegevens beschikbaar stelt, juist om dit soort teksten op orde te krijgen.
Het is ook precies op dit soort punten dat Webshop Keurmerk webwinkels toetst: niet alleen op de juridische kleine lettertjes, maar ook op de vraag of een klant op basis van heldere informatie weet waar hij aan toe is. Stichting Webshop Keurmerk bestaat sinds 2001 en beoordeelt aangemelde webwinkels onder meer op precies dit soort transparantie richting de klant.
Een korte zelftest kan al veel duidelijk maken
Denk aan een webwinkel die klanten een gratis lidmaatschap aanbiedt met kortingspunten, of een gratis proefmaand voordat er automatisch wordt verlengd. Op zichzelf volkomen legaal, zolang de klant maar weet wat er tegenover die gratis periode staat. De vraag die een ondernemer zichzelf nu het beste kan stellen, is simpel: zou een klant die het kleine lettertje leest, nog steeds zeggen dat dit gratis is? Zo niet, dan is het woord te sterk voor wat er feitelijk wordt gevraagd. Een paar minuten besteden aan het doorlopen van de eigen inschrijfformulieren en kortingsacties met die vraag in het achterhoofd is vaak al genoeg om de grootste risico’s eruit te halen.
Nog geen verplichting, wel een goed moment om te schakelen
Belangrijk om te onthouden: er verandert vandaag nog niets aan de wet. Het gaat om een advies, geen uitspraak, en Meta kan de zaak nog zien verschuiven. Maar de richting is duidelijk genoeg om niet af te wachten. Een webwinkelier die nu alvast de eigen teksten over gratis diensten, spaarprogramma’s en nieuwsbriefkortingen naloopt, voorkomt dat hij over een jaar alsnog moet bijschaven, met het risico van een klacht of een kritische blik van een toezichthouder erbij. Een half uurtje aan de voorwaarden besteden is aanmerkelijk prettiger dan een discussie achteraf met een ontevreden klant die zich bekocht voelt door een woord dat op papier mooier klonk dan het in de praktijk was.